XX edycja
XX edycja

20. Konfrontacje. Klauzula przyzwoitości

Jedną ze ścieżek programowych tegorocznego festiwalu jest nurt “Klauzula przyzwoitości” (“Decency Clause”), który przygotowaliśmy wspólnie z Joanną Krakowską, autorką i kuratorką tej części programu.
W 1990 roku National Endowment for the Arts (NEA) – amerykańska agencja rządowa założona w roku 1965 w celu wspierania sztuki i kultury – odmówiła czwórce artystów wy-płacenia przyznanych wcześniej grantów pod pretekstem, że ich projekty propagują nieprzyzwoite treści. Podstawą tej decyzji była przyjęta przez Kongres „klauzula przyzwoi-tości” zobowiązująca NEA do brania pod uwagę nie tylko względy artystyczne, lecz także obyczajowe. Za „nieprzyzwoite” w tym wypadku uznano to, co feministyczne i queerowe. Holly Hughes, Karen Finley, John Fleck i Tim Miller nie otrzymali dofinansowania na pro-jekty, które wcześniej zostały pozytywnie ocenione przez ekspertów NEA. Artyści odwołali się od tej decyzji i wygrali proces w sądzie okręgowym, ale Sąd Najwyższy utrzymał klauzulę przyzwoitości w mocy. Sytuacja z 1990 roku miała dalekie konsekwencje dla amerykańskiej sztuki: od tego czasu, pod naciskiem Kongresu, NEA zrezygnowała z przyznawania dotacji indywidualnym twórcom.

Holly Hughes, jedna z bohaterek sprawy “Czwórki z NEA”, będzie w Lublinie gościem Konfrontacji. Nowojorska performerka, profesor Uniwersytetu w Michigan, ikona amerykańskiego ruchu feministycznego i queerowego, pokaże performans “Clit Notes”, który powstał w odpowiedzi na wydarzenia wokół NEA.
Holly Hughes wspólnie z Lois Weaver i Peggy Shaw zakładała w latach 80. legendarną Women’s One World (WOW) Café, kooperatywę artystek w nowojorskiej East Village, stała się jednym z centrów sztuki awangardowej – to w WOW Café debiutowały najważniejsze twórczynie teatru eksperymentalnego, kobiecego undergroundu i queerowego performansu.

Lois Weaver i Peggy Shaw z kolei tworzą wybitny kolektyw Split Britches – legendarną, najbardziej znaną na świecie lesbijską grupę teatralną, która zasłynęła m.in. “Belle Reprieve”: spektaklem opartym na “Tramwaju zwanym pożądaniem” Tennessee Williamsa, przepisanym na relacje między kobietami. W Lublinie pokażą dwa solowe spektakle.
Dołączy do nich Penny Arcade, jedna z gwiazd Andy’ego Warhola, znakomita performerka i aktywistka, która do prezentowanego w Lublinie spektaklu zaangażuje lubelskich wykonawców.

Po raz pierwszy pokażemy w Polsce nie znaną tutaj nowojorską awangardę teatru i performansu. Emancypacyjna walka podjęta przez Holly Hughes, Split Britches czy Penny Arcade na zawsze zmieniła kształt współczesnej sztuki, a także stworzyła warunki i możliwości dla takich twórców, jak doskonale przyjęta w zeszłym roku Martha Graham Cracker. Podejmiemy rozmowę z najważniejszymi postaciami queerowego i feministycznego performansu amerykańskiego nt obecnej społecznej, politycznej, ale również ekonomicznej sytuacji sztuki. Dotkniemy awangardy, by zrozumieć współczesność.
Bo przecież cenzura nie zniknęła wraz z 1989 rokiem – to mit. Znamy ją dzisiaj bardzo dobrze. Klauzula przyzwoitości działa wszędzie, zmienia się tylko poczucie tego, co jest przyzwoite a co nie jest. Nasze ciała, pragnienia, pomysły, wiek, płeć kulturowa, rasa i wolność są nieustannie poddawane presji kościołów, instytucji albo polityków.
Toczące się obecnie w Polsce wojny kulturowe wokół polityki, praw kobiet, problematyki gender, nierówności ekonomicznych, społecznej solidarności, religii, wojny i płci są najlep-szym tego dowodem. Prezentacja nowojorskiej awangardy jest także bezpośrednim nawi-ązaniem do tożsamości Konfrontacji – festiwalu wywodzącego się z teatru alternatywnego, awangardowego, politycznego.

Gościem specjalnym „Klauzuli przyzwoitości” będzie także Citizen Reno, która kwestię queer przenosi na nieoczekiwany poziom. To performerka o dużym doświadczeniu w mainstreamowych mediach – od Hollywood do telewizji – rzucająca wyzwanie medialnej rutynie. Wsławiła się performansem Rebel Without a Pause. Unrestrained reflections on September 11th (Buntowniczka bez przerwy. Niepohamowane refleksje o 11 września), z którym wystąpiła kilka tygodni po zamachu na World Trade Center, rozśmieszając nowojorską publiczność do łez. Prowadziła też serię spotkań zatytułowanych Money Talks, zmuszając słynnych ekonomistów do odpowiedzi na niewygodne pytania. W Lublinie podczas swojego performansu, będzie miała okazję przycisnąć do muru Jerzego Hausnera.

Kuratorka projektu: Joanna Krakowska pracuje w Instytucie Sztuki PAN. Wicenaczelna miesięcznika „Dialog”, historyczka teatru współczesnego, eseistka, tłumaczka, redaktorka. Współautorka książek: „Soc i sex. Diagnozy teatralne i nieteatralne” (2009) oraz „Soc, sex i historia” (2014). Redaktorka książek: „Teatr drugiego obiegu” (2000), „Aktor teoretyczny” (2002), „Teatr. Rekonstrukcje” (2004). Autorka nominowanej do Nagrody Literackiej Nike książki „Mikołajska. Teatr i PRL” (2011), stypendystka Fulbrighta w CUNY Graduate Cen-ter w Nowym Jorku w roku akademickim 2013-2014.

Informację o „Klauzuli przyzwoitości” znajdziecie również na internetowym portalu feminoteka.pl

http://feminoteka.pl/aktualnosci/xx-konfrontacje-teatralne-klauzula-przyzwoitosci/